Nierealizowanie kontaktów z dzieckiem – jakie kroki prawne można podjąć?

Nierealizowanie kontaktów z dzieckiem może dotyczyć zarówno rodzica, który utrudnia drugiemu spotkania z dzieckiem, jak i osoby, która sama nie wykonuje obowiązków związanych z ustalonymi kontaktami. W obu przypadkach przepisy przewidują możliwość zastosowania sankcji finansowych. Podstawę stanowią art. 598¹⁵ i następne Kodeksu postępowania cywilnego. Wyjaśniamy, na czym polega procedura sądowa, kiedy można domagać się zapłaty i jakie znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy.

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem – co mówi prawo?

Prawo dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców jest niezależne od władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, niezależnie od tego, czy rodzicom przysługuje władza rodzicielska.

Po rozstaniu rodziców sposób realizowania kontaktów może zostać ustalony przez sąd albo w ugodzie zawartej przed sądem lub mediatorem. Ustalenia mogą określać m.in. dni i godziny spotkań, sposób odbierania i odprowadzania dziecka, kontakty telefoniczne oraz zasady spędzania wakacji i świąt.

Problemy pojawiają się wtedy, gdy ustalone zasady nie są przestrzegane. Jeden z rodziców może odmawiać wydania dziecka, utrudniać jego przygotowanie do spotkania lub nie przekazywać informacji potrzebnych do realizacji kontaktów. Zdarza się również, że rodzic uprawniony do spotkań regularnie nie przychodzi, odwołuje je w ostatniej chwili albo nie przestrzega innych obowiązków wynikających z orzeczenia.

W takich sytuacjach warto ustalić, jakie obowiązki wynikają z orzeczenia lub ugody i czy zachowanie drugiego rodzica rzeczywiście stanowi ich naruszenie. Sam konflikt między rodzicami nie przesądza jeszcze o zasadności zastosowania sankcji finansowej.

Czy utrudnianie kontaktów z dzieckiem jest przestępstwem?

Samo niewykonywanie orzeczenia regulującego kontakty z dzieckiem nie stanowi automatycznie odrębnego przestępstwa. Podstawowym mechanizmem przewidzianym w Kodeksie postępowania cywilnego jest postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów, w którym sąd może zastosować sankcję pieniężną.

Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie związane z uniemożliwianiem kontaktów pozostaje poza zainteresowaniem prawa karnego. W zależności od okoliczności konkretnego przypadku mogą mieć zastosowanie inne przepisy, np. art. 211 Kodeksu karnego, dotyczący uprowadzenia lub zatrzymania małoletniego poniżej 15. roku życia wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, albo art. 207 k.k., który penalizuje znęcanie się nad osobą najbliższą lub inną osobą wskazaną w tym przepisie.

Zastosowanie tych regulacji wymaga jednak spełnienia ustawowych znamion danego przestępstwa – samo niewykonanie kontaktu z dzieckiem nie przesądza o odpowiedzialności karnej. 

Jak sąd może zmusić rodzica do przestrzegania kontaktów?

Podstawową procedurę określają art. 598¹⁵ i 598¹⁶ Kodeksu postępowania cywilnego. Mechanizm ten obejmuje dwa zasadnicze etapy: zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej, a następnie – w razie dalszych naruszeń – możliwość nakazania zapłaty.

Pierwszy etap – zagrożenie nakazaniem zapłaty

Zgodnie z art. 598¹⁵ k.p.c., jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody dotyczącej kontaktów, sąd opiekuńczy zagrozi jej nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów. Analogiczna zasada dotyczy osoby uprawnionej do kontaktów, która nie wykonuje obowiązków wynikających z orzeczenia lub ugody, jeżeli spełnione są przesłanki określone w art. 598¹⁵ § 2 k.p.c. 

Wysokość sumy pieniężnej ustala sąd, uwzględniając sytuację majątkową danej osoby. Przepisy nie wskazują jednej stałej kwoty obowiązującej we wszystkich sprawach. Jej ustalenie zależy od okoliczności konkretnego postępowania.

Na tym etapie sąd nie nakazuje jeszcze zapłaty za wszystkie dotychczasowe naruszenia. Ostrzega, że kolejne niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie obowiązków może skutkować obowiązkiem zapłaty.

Drugi etap – nakazanie zapłaty

Jeżeli mimo wcześniejszego zagrożenia dochodzi do kolejnych naruszeń, osoba uprawniona może wystąpić z wnioskiem o nakazanie zapłaty na podstawie art. 598¹⁶ k.p.c.

Sąd ustala wówczas liczbę naruszeń i określa należną kwotę, uwzględniając sumę ustaloną na wcześniejszym etapie. Co do zasady jest to iloczyn kwoty przypadającej za jedno naruszenie i liczby naruszeń, które sąd uzna za wykazane. W wyjątkowych przypadkach sąd może jednak zmienić wysokość ustalonej sumy, jeżeli zmieniły się okoliczności sprawy (art. 598¹⁶ § 1 k.p.c.).

Warto również wiedzieć, że prawomocne postanowienie nakazujące zapłatę stanowi tytuł wykonawczy bez konieczności nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 598¹⁶ § 4 k.p.c.). Oznacza to, że osoba uprawniona może skierować je bezpośrednio do komornika w celu wszczęcia egzekucji, bez uzyskiwania dodatkowego rozstrzygnięcia sądu w sprawie klauzuli wykonalności.

Czy sankcja finansowa działa w obie strony?

Tak. Procedura nie służy wyłącznie ochronie rodzica, który chce spotykać się z dzieckiem, ale nie może tego zrobić z powodu działań drugiej strony. Przepisy przewidują również możliwość zastosowania sankcji wobec rodzica uprawnionego do kontaktów, jeżeli narusza obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody.

Art. 598¹⁵ § 2 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której osoba uprawniona do kontaktu albo osoba, której kontaktu zakazano, narusza obowiązki związane z kontaktami. Sąd może wówczas zagrozić nakazaniem zapłaty na rzecz osoby, pod której pieczą pozostaje dziecko, stosując odpowiednio zasady przewidziane w § 1.

Oznacza to, że konsekwencje mogą dotyczyć m.in. rodzica, który nie przestrzega obowiązków związanych z realizacją kontaktów. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że nie doszło do spotkania. Konieczna jest ocena, czy zachowanie danej osoby narusza obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody.

Znaczenie ma również to, jak dokładnie sformułowano ustalenia dotyczące kontaktów. Jeżeli ugoda określa jedynie prawo do spotkań, a nie wskazuje konkretnych obowiązków związanych z ich realizacją, ocena możliwości zastosowania sankcji może wymagać szczegółowej analizy prawnej.

Co w sytuacji, gdy dziecko samo odmawia kontaktu?

Nie każda sytuacja, w której kontakt nie dochodzi do skutku, wynika wyłącznie z działania jednego rodzica. Zdarza się, że dziecko odmawia spotkania, odczuwa lęk, pozostaje w konflikcie z jednym z rodziców albo reaguje na napiętą sytuację rodzinną. W takich przypadkach istotne jest ustalenie przyczyn jego postawy oraz tego, czy i w jakim stopniu wpływają na nią zachowania rodziców.

Istotne znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20 (Dz.U. z 2022 r. poz. 1371). Trybunał uznał, że przepisy pozwalające nakazać zapłatę za niewykonywanie obowiązków dotyczących kontaktów z dzieckiem są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim obejmują sytuacje, gdy do niewykonywania kontaktów dochodzi wskutek zachowania dziecka, którego rodzic sprawujący nad nim pieczę nie wywołał. Oznacza to, że rodzic nie powinien ponosić sankcji finansowej wyłącznie za samodzielną postawę dziecka, na którą nie miał wpływu.

Zagadnienie to doprecyzował Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2025 r., sygn. III CZP 20/25. Wskazał, że postawa dziecka wynikająca z zachowań obojga rodziców nie wyklucza automatycznie możliwości nakazania zapłaty rodzicowi sprawującemu pieczę, jeżeli nie wykonuje on obowiązków dotyczących kontaktów. Konieczna jest zatem ocena okoliczności konkretnej sprawy, w tym zachowania każdego z rodziców i jego wpływu na postawę dziecka.

Nie należy więc zakładać ani że każda odmowa spotkania przez dziecko zwalnia rodzica sprawującego nad nim pieczę z odpowiedzialności, ani że sam brak realizacji kontaktu uzasadnia nałożenie sankcji. Sąd powinien uwzględnić przyczyny odmowy i ustalić, czy rodzic miał wpływ na zachowanie dziecka. Jednocześnie rodzic uprawniony do kontaktów powinien wykonywać swoje obowiązki z poszanowaniem dobra dziecka i uwzględnieniem jego sytuacji.

Jak udokumentować nierealizowanie kontaktów z dzieckiem?

Jeżeli kontakty są regularnie utrudniane albo druga strona nie wykonuje obowiązków określonych przez sąd, warto gromadzić informacje pozwalające odtworzyć przebieg poszczególnych sytuacji.

Pomocne mogą być wiadomości SMS i e-maile dotyczące ustalonych spotkań, korespondencja z komunikatorów, potwierdzenia prób kontaktu, a także inne dokumenty pokazujące, co wydarzyło się w konkretnym terminie. Warto zapisywać daty, godziny i okoliczności, w których kontakt nie doszedł do skutku, oraz zachowywać informacje o przyczynach podawanych przez drugą stronę.

Zgromadzony materiał może pomóc w przygotowaniu wniosku do sądu. Nie oznacza to jednak, że każdy zapis lub wiadomość będzie miał taką samą wartość dowodową. Sąd ocenia dowody w kontekście całego postępowania, a przedstawione informacje powinny być rzetelne i dotyczyć konkretnych naruszeń.

Czy można odzyskać koszty związane z niezrealizowanym kontaktem?

Tak, w określonych przypadkach przepisy przewidują również możliwość dochodzenia zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, który nie doszedł do skutku.

Zgodnie z art. 598¹⁷ k.p.c. sąd przyzna zwrot takich wydatków, jeżeli do kontaktu nie doszło wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Przepis stosuje się odpowiednio także w sytuacji, gdy obowiązki narusza osoba uprawniona do kontaktu.

Może chodzić np. o uzasadnione koszty podróży poniesione w związku z przygotowaniem spotkania. Możliwość ich odzyskania zależy od okoliczności sprawy, wykazania wydatków i spełnienia ustawowych przesłanek.

Nierealizowanie kontaktów z dzieckiem – kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem wymaga prawidłowego określenia naruszonych obowiązków, zgromadzenia dowodów i przygotowania odpowiedniego wniosku. Znaczenie ma również to, czy kontakty zostały ustalone w orzeczeniu sądu, czy w ugodzie, a także jak szczegółowo określono zasady ich realizacji.

Konsultacja z adwokatem może pomóc ocenić, czy w danej sytuacji istnieją podstawy do wszczęcia postępowania, jakie dowody warto przedstawić i jakie rozwiązania przewidują obowiązujące przepisy. Pozwala także omówić możliwe działania, gdy problem dotyczy nie tylko utrudniania spotkań, ale również niewykonywania obowiązków przez rodzica uprawnionego do kontaktów.

Jeżeli mierzą się Państwo z problemem nierealizowania kontaktów z dzieckiem, warto omówić swoją sytuację podczas porady prawnej. Kontakt telefoniczny z Kancelarią pozwoli ustalić termin konsultacji i przedstawić okoliczności wymagające analizy.

‍